Tak, po stwierdzeniu nieważności małżeństwa można zawrzeć nowy ślub kościelny, ale dopiero wtedy, gdy wyrok jest wykonalny i nie obowiązuje vetitum albo zostały spełnione warunki jego uchylenia. W prawie kanonicznym nie mówi się o „rozwodzie kościelnym”. Stwierdzenie nieważności oznacza, że konkretne małżeństwo od początku nie zostało ważnie zawarte.
Kiedy wyrok otwiera drogę do nowego ślubu?
Samo otrzymanie pozytywnego wyroku nie wystarcza, aby od razu rozpocząć przygotowania do kolejnego małżeństwa. Wyrok musi najpierw stać się wykonalny. Oznacza to, że upłynęły terminy na wniesienie apelacji i nie wniesiono skutecznego środka odwoławczego albo zakończyło się postępowanie apelacyjne.
Co do zasady termin na wniesienie apelacji wynosi 15 dni użytecznych od uzyskania wiadomości o publikacji wyroku. Sposób liczenia terminu zależy jednak od daty i sposobu doręczenia dokumentu oraz treści pouczenia. Apelację może wnieść strona, a w określonych sytuacjach także Obrońca Węzła Małżeńskiego lub rzecznik sprawiedliwości. Jej wniesienie wstrzymuje wykonanie wyroku.
W sprawach dotyczących stanu osób właściwsze jest mówienie o wykonalności niż o prawomocności. Potoczne określenie „prawomocny wyrok kościelny” jest zrozumiałe, ale nie oddaje w pełni specyfiki procesu kanonicznego. Najbezpieczniej uzyskać od sądu oficjalne potwierdzenie, że wyrok stwierdzający nieważność małżeństwa stał się wykonalny.
Wykonalność wyroku a możliwość ślubu
Po reformie procesu małżeńskiego z 2015 roku nie jest konieczne uzyskanie dwóch zgodnych wyroków w każdej sprawie. Pierwszy wyrok stwierdzający nieważność może stać się wykonalny po upływie terminów apelacyjnych, jeśli nie zostanie skutecznie zaskarżony.
Wykonalny wyrok usuwa przeszkodę wynikającą z badanego węzła małżeńskiego, ale nie rozstrzyga automatycznie wszystkich innych kwestii. Przed ślubem trzeba jeszcze sprawdzić treść sentencji, ewentualne vetitum, adnotacje w księgach kościelnych oraz pozostałe przeszkody kanoniczne.
| Sytuacja prawna | Czy można brać ślub? | Wymagania dodatkowe |
|---|---|---|
| Wyrok stwierdzający nieważność jest wykonalny i nie zawiera vetitum | Tak, po przeprowadzeniu zwykłych formalności przedślubnych | Potwierdzenie wykonalności, aktualne dokumenty i badanie kanoniczne |
| Termin apelacyjny jeszcze biegnie | Nie należy przyjmować, że ślub jest już możliwy | Trzeba poczekać na upływ terminu i potwierdzenie sądu |
| Wniesiono apelację | Nie | Oczekiwanie na zakończenie postępowania apelacyjnego |
| Wyrok jest wykonalny, ale zawiera vetitum | Dopiero po spełnieniu warunków zakazu | Zgoda właściwego organu, opinia specjalisty lub inne wymagania wskazane w wyroku |
| Brakuje adnotacji w księgach chrztu lub małżeństw | Nie należy kończyć formalności przed wyjaśnieniem dokumentacji | Uzupełnienie lub sprostowanie wpisów |
Czym jest vetitum?
Vetitum to zakaz zawarcia kolejnego małżeństwa bez spełnienia określonych warunków albo bez zgody wskazanego organu kościelnego. Może zostać umieszczone w sentencji wyroku lub ustanowione przez właściwego ordynariusza.
Vetitum nie oznacza, że wyrok jest negatywny. Nie sprawia też, że poprzednie małżeństwo staje się ważne. Jest środkiem ochronnym, którego celem jest sprawdzenie, czy przyczyna nieważności poprzedniego związku nadal istnieje i czy mogłaby zagrozić nowemu małżeństwu. Nie jest karą ani automatycznym zakazem dożywotnim.
Zakaz może pojawić się między innymi wtedy, gdy w procesie stwierdzono symulację zgody małżeńskiej, trwałą niezdolność do zawarcia małżeństwa, impotencję albo niezdolność natury psychicznej do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich. Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie prowadzonej z określonego tytułu zakaz zostanie nałożony. Decyduje materiał dowodowy i treść konkretnego wyroku.
Wątpliwości wymagające wyjaśnienia pojawiają się zwłaszcza wtedy, gdy sentencja zawiera:
- Zakaz zawarcia małżeństwa bez zgody ordynariusza miejsca – trzeba ustalić właściwy organ i sposób złożenia prośby.
- Wymóg aktualnej opinii specjalisty – należy sprawdzić, czy potrzebna jest opinia psychologa, psychiatry lub seksuologa oraz jakie pytania ma obejmować.
- Obowiązek dodatkowego przygotowania – trzeba ustalić, jaka forma przygotowania zostanie uznana za wystarczającą.
- Niejasne określenie „klauzula” – może ono oznaczać formalne vetitum, ale także ostrzeżenie, zalecenie albo inną informację.
Vetitum może dotyczyć tylko jednej strony albo obojga byłych małżonków. Nie należy zakładać, że zakaz nałożony na jedną osobę automatycznie obejmuje drugą. Decyduje dokładne brzmienie sentencji wyroku.
Jak uchylić vetitum?
Nie ma jednej procedury obowiązującej we wszystkich diecezjach. Najpierw trzeba ustalić, kto został objęty zakazem, kto jest właściwy do rozpoznania sprawy i jakie warunki wskazano w wyroku. W niektórych przypadkach sprawą zajmuje się sąd kościelny, w innych kuria biskupia przy współudziale sądu.
Jeżeli zakaz wiąże się z wcześniejszą niezdolnością natury psychicznej, właściwy organ może wymagać oceny aktualnego funkcjonowania osoby. Rozmowa z psychologiem lub opinia innego specjalisty ma służyć sprawdzeniu, czy problem wskazany w poprzednim procesie nadal istnieje, czy nastąpiła trwała zmiana i czy dana osoba jest obecnie zdolna do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich.
Sam upływ czasu, nowy związek albo deklaracja, że „teraz będzie inaczej”, nie muszą wystarczyć. Opinia powinna odpowiadać na problem opisany w wyroku. Nie należy zamawiać przypadkowego zaświadczenia przed ustaleniem, czego wymaga właściwy organ.
Co zrobić po otrzymaniu wyroku?
Pozytywny wyrok warto przeanalizować w kolejności odpowiadającej formalnej drodze do nowego ślubu:
- Skontaktuj się z sądem kościelnym i uzyskaj potwierdzenie, czy wyrok stał się wykonalny oraz czy nie wniesiono apelacji.
- Przeczytaj całą sentencję wyroku, zwracając uwagę na vetitum, osobę objętą zakazem i wskazany organ.
- Sprawdź, czy informacja o stwierdzeniu nieważności i ewentualnym zakazie została wpisana do księgi małżeństw oraz ksiąg chrztu.
- Zgłoś się do proboszcza parafii, w której będzie prowadzone przygotowanie do małżeństwa, i przedstaw wymagane dokumenty.
- Jeżeli obowiązuje vetitum, wykonaj wskazane warunki i uzyskaj wymaganą zgodę przed ustaleniem ostatecznej daty ślubu.
W toku przygotowania mogą być potrzebne między innymi aktualna metryka chrztu, dokument potwierdzający wykonalność wyroku, odpis wyroku, dokumenty dotyczące stanu cywilnego oraz decyzja uchylająca vetitum lub zgoda ordynariusza miejsca. Dokładny zestaw dokumentów zależy od diecezji i treści konkretnej sentencji.
Brak adnotacji w księdze chrztu nie zmienia skutku wyroku, ale może opóźnić badanie przedślubne. Dlatego przed finalizowaniem formalności warto upewnić się, że dokumentacja między sądem, kurią i parafią została prawidłowo przekazana.
O czym trzeba pamiętać?
Po stwierdzeniu nieważności małżeństwa nowy ślub kościelny jest możliwy, lecz nie zawsze od razu. Najpierw trzeba potwierdzić wykonalność wyroku, sprawdzić apelację, przeczytać sentencję pod kątem vetitum i uzupełnić dokumentację kościelną. Każdy wyrok może zawierać indywidualne zastrzeżenia, dlatego w razie wątpliwości należy opierać się na jego dokładnej treści, a nie na ogólnej poradzie lub potocznym określeniu „rozwód kościelny”.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji w sądzie kościelnym, kurii ani kancelarii parafialnej. W sprawach dotyczących konkretnego wyroku należy stosować się do jego sentencji oraz wskazań właściwego organu kościelnego.
