Ślub kościelny z krewnym w linii prostej jest niemożliwy. W linii bocznej przeszkoda pokrewieństwa obejmuje osoby do 4. stopnia włącznie, więc na przykład kuzyni potrzebują dyspensy. „Pokolenie” to jednak określenie potoczne – prawo kanoniczne posługuje się stopniami pokrewieństwa.
Linia prosta i linia boczna – jaka jest różnica?
Linia prosta występuje wtedy, gdy jedna osoba pochodzi bezpośrednio od drugiej. Dotyczy to relacji między rodzicem a dzieckiem, dziadkiem a wnukiem oraz dalszymi wstępnymi i zstępnymi. Małżeństwo w takiej relacji jest w Kościele katolickim niedopuszczalne, a dyspensa od tej przeszkody nie jest możliwa.
Linia boczna łączy osoby, które mają wspólnego przodka, ale nie pochodzą bezpośrednio jedna od drugiej. Do tej grupy należą między innymi:
- rodzeństwo i rodzeństwo przyrodnie
- wuj lub ciotka oraz siostrzeniec albo bratanek
- kuzyni, czyli rodzeństwo cioteczne lub stryjeczne
- dalsi krewni pochodzący od wspólnego przodka
Stopień pokrewieństwa pokazuje, ile urodzeń dzieli obie osoby od wspólnego przodka. To właśnie ten stopień, a nie liczba „pokoleń” użyta w codziennej rozmowie, decyduje o konieczności uzyskania dyspensy.
Jak obliczyć stopień pokrewieństwa?
W prawie kanonicznym stosuje się komputację rzymską. W uproszczeniu oznacza ona, że liczy się urodzenia na obu odcinkach drzewa genealogicznego, bez uwzględniania samego wspólnego przodka.
- Znajdź najbliższego wspólnego przodka obu osób.
- Policz urodzenia od pierwszej osoby do tego przodka.
- Policz urodzenia od drugiej osoby do tego samego przodka.
- Dodaj obie wartości. Otrzymana suma jest stopniem pokrewieństwa w linii bocznej.
Przykład: rodzeństwo dzieli od wspólnego rodzica po jednym urodzeniu, więc jest spokrewnione w II stopniu linii bocznej. W przypadku kuzynów pierwszego stopnia trzeba policzyć cztery urodzenia – od jednego kuzyna do wspólnych dziadków oraz od dziadków do drugiego kuzyna. Jest to IV stopień linii bocznej.
Pokrewieństwo a ślub kościelny – tabela
| Stopień pokrewieństwa | Przykład relacji | Możliwość ślubu kościelnego |
|---|---|---|
| I stopień | Rodzic i dziecko, czyli linia prosta | Niedozwolony, bez możliwości dyspensy |
| II stopień | Rodzeństwo, także przyrodnie | Niedozwolony, bez możliwości dyspensy |
| III stopień | Wuj lub ciotka oraz siostrzeniec albo bratanek | Możliwy po uzyskaniu dyspensy |
| IV stopień | Kuzyni, czyli rodzeństwo cioteczne lub stryjeczne | Możliwy po uzyskaniu dyspensy |
| V stopień i dalszy | Dalsze kuzynostwo | Zasadniczo możliwy bez dyspensy z tytułu pokrewieństwa |
W linii prostej zakaz obejmuje każdą odległość pokrewieństwa. W linii bocznej przeszkoda sięga do czwartego stopnia włącznie. Oznacza to, że samo stwierdzenie „jesteśmy z trzeciego pokolenia” nie wystarcza do oceny sytuacji. Trzeba ustalić konkretną relację rodzinną i obliczyć stopień według zasad kanonicznych.
Na czym polega dyspensa?
Dyspensa jest szczególnym zezwoleniem na pominięcie przeszkody kanonicznej. Przy pokrewieństwie w III lub IV stopniu linii bocznej może zostać udzielona, ale nie działa automatycznie. Potrzebne są uzasadnione powody oraz indywidualna decyzja właściwej władzy kościelnej.
Para powinna możliwie wcześnie powiedzieć o pokrewieństwie proboszczowi prowadzącemu przygotowanie do ślubu. To parafia pomaga ustalić stopień pokrewieństwa i przekazuje sprawę do ordynariusza miejsca, którym co do zasady jest właściwy biskup. Bez wymaganej dyspensy ślub kościelny w objętej przeszkodą relacji nie powinien być zawierany.
Wątpliwości dotyczące drzewa genealogicznego najlepiej wyjaśnić w kancelarii parafialnej przed ustaleniem terminu ceremonii.
Prawo cywilne i kanoniczne nie są w tym zakresie identyczne. Kodeks rodzinny i opiekuńczy zakazuje małżeństwa w linii prostej oraz między rodzeństwem, natomiast prawo kanoniczne obejmuje zakazem także III i IV stopień linii bocznej, choć w tych przypadkach może być możliwa dyspensa.
Najkrócej: osoby spokrewnione w linii prostej nie mogą zawrzeć ślubu kościelnego, rodzeństwo również nie otrzyma dyspensy, a kuzyni i inni krewni do IV stopnia linii bocznej muszą najpierw uzyskać zgodę właściwej władzy kościelnej.
Artykuł ma charakter informacyjny. W konkretnej sytuacji rodzinnej ostateczną ocenę stopnia pokrewieństwa i możliwości zawarcia małżeństwa przeprowadza właściwa kancelaria parafialna lub kuria diecezjalna.
